Weerloosheid en lyflikheid

 

Marlise Joubert se sewende digbundel is 'n uitstalvenster van 'n beleë digterskap. Met die verloop van baie jare het sy haar eiesoortige vroulike stem in Afrikaans laat hoor, en met hierdie nuwe bundel bereik sy in haar oeuvre vir seker 'n bepaalde hoogtepunt.

Met bepaald een van die heel mooiste voorblaaie tot nog toe word die skildery van Joubert die kodeslot van die bundel. Hierin word lyflikheid, naaktheid (= weerloosheid), beweging en vryheid naas mekaar gestel binne die sentrale bundelmetafoor van “lumbale mikrodiskektomie”, die mediese prosedure waarin die “vier ontsteekte vlerkies” van die laerugwerwels gedeeltelik verwyder word.

Binne hierdie konteks sluit die bundel aan by 'n ryk tradisie van siektepoësie (Ernst van Heerden, Opperman, Cussons, Knobel, Hammond, Vos en Anlen Marais), maar groei dit genadiglik tot meer as “gedagtes oor ons droewige verganklikheid”. Die bundel word veel meer as sleursange oor “hierdie / brokkelrots van pyn”, “waar die splinters vlerk verwyder is”. Met die verloop van tyd heel poësie die wonde: “alles hoort en alles los op / soos nylonsteke in 'n wond.” Die siekte word die impetus tot heling, en 'n nuwe verstaan van vryheid, al sou dit wees met “gelapte vlerke”.

Hierdie gedagte is nie nuut nie, maar hier word dit wel 'n boeiende digterlike verslag van siekte en genesing, soos die stemvurkmotto van R.S. Thomas dit verklank: “Winter rots you; who is there to blame? / The new grass shall purge you in its flame.”

Om te kan skryf en skilder word 'n dwingende ontsnappingsroete “uit hierdie tydelike gaasverband”, maar pen en penseel bring tog ook 'n nuwe sin en samehang, uiteindelik ook die kartering van 'n nuwe identiteit. Die groeiende identiteit kry veral beslag deur die geliefde, hier veral “the wounded healer” wat integrasie bring; 'n herontdekking van die eenvoudige dinge van die lewe wat waarde en geluk beliggaam. (Die pragtige gedig “in die koel lug”, wat handel oor intimiteit ná 'n lang tydperk van gedwonge selibaatheid, word 'n triomf van die mens wat deur die liefde tot volkome genesing kom: “ons plant 'n boom in die graf.”)

Die vyftigtal gedigte word 'n jubilee, 'n terugkoop van alles wat verloor is en verweer het, en word 'n bruisende poëtiese “ruggraatrivier van bloed en murg”.

Hierdie pragtige metafoor wys Joubert se deeglike greep op taal, en is myns insiens die waarmerk van haar digterskap. Juis daarom staan die soms gedwonge metaforiese bewustheid soos seer werwels uit, veral deur die oorgebruik van die genitiefskonstruksie: “foto's van verlange”, “spelfoute van die lyf” “die gebroke sintaksis van die liefde”, “die linte van nabetragting”. Wat ook afbreuk doen aan die bundel, is die baie siekte-inventarisse, en verloopte gedigte - gedigte wat draal nadat die poëtiese moment verby is. Soms is daar te min kohesie, soms te min uitdaging in van die gedigte en van die versreëls (“sy is moeg vir hande vol pille sluk”, “pille vir pyn en pille vir slaap”, of: “Afrika is bekend daarvoor, nie waar nie?” Hierdie oortollige poëtiese been druk die senuwees.

Maar nét dan is daar 'n onverwagte versbeweging, en “hou splinters asem op” oor die poëtiese verrukking, word dit taalsnoere wat verbind en heelmaak.